شرح حکمت ۱۸۱
سرانجام دوراندیشى
امام(ع) در این گفتار حکیمانه خود، نتیجه تفریط و ثمره دوراندیشى را در عبارتى کوتاه و پرمعنا بیان کرده مى فرماید «میوه درخت تفریط پشیمانى و میوه درخت دوراندیشى سلامت است»
درست است که تفریط غالباً در مقابل افراط ذکر مى شود و افراط را به معناى زیاده روى و تفریط را به معناى کوتاهى و کم کارى تفسیر مى کنند; ولى هرگاه تفریط به طور مستقل ذکر شود ممکن است هرگونه انحراف از حق و واقعیت را شامل گردد، همان گونه که در کلام بالا چنین به نظر مى رسد بنابراین امام(ع) دوراندیشى را به درخت بارور و پرثمرى تشبیه کرده که میوه آن سلامت است و در نقطه مقابل آن تفریط را به شجره خبیثه اى تشبیه فرموده که میوه آن ندامت و پشیمانى است
قرآن مجید نیز به این حقیقت اشاره کرده و به مسلمانان هشدار مى دهد که «و از بهترین دستورهایى که از سوى پروردگارتان بر شما نازل شده پیروى کنید پیش از آن که عذاب الهى ناگهان به سراغ شما درآید در حالى که از آن آگاه نیستند (این دستورها براى آن است که) مبادا کسى روز قیامت بگوید افسوس بر من از کوتاهى هایى که در اطاعت فرمان خدا کردم واز مسخره کنندگان (آیات او) بودم»
درباره ثمرات و تفسیر مسئله حزم و دوراندیشى نیز که نقطه مقابل تفریط است روایات فراوانى داریم; از جمله در حدیثى از امام على بن ابى طالب(ع)مى خوانیم «تدبیر پیش از عمل تو را از پشیمانى (بعد از عمل) ایمن مى سازد» در حدیث دیگرى از همان حضرت آمده است «کسى که دوراندیش باشد و پایان کار را ببیند از گرفتارى ها و مصائب سالم خواهد ماند»
منبع کتاب پیام امام