شرح حکمت 167
مانع بزرگ ترقى
امام(ع) در اين گفتار حكيمانه اشاره به يكى از مهم ترين آثار سوء اعجاب به نفس كرده مى فرمايد «خودپسندى مانع (بزرگ) ترقى است»
ريشه خودپسندى حب ذات افراطى است آن گونه كه انسان نقطه هاى مثبت خود را بزرگ تر از آنچه هست مى بيند و نقطه هاى ضعف را هيچ گاه نمى بيند و يا كمتر از آنچه هست مى بيند و در واقع خودپسندى و اعجاب به نفس يكى از حجاب ها و موانع شناخت و معرفت است نخستين اثر آن اين است كه انسان را از پيشرفت و تكامل باز مى دارد، زيرا انسان تا زمانى كه خود را ناقص مى بيند، براى پيشرفت تلاش مى كند آن روز كه خود را كامل دانست متوقف مى شود
در روايات اسلامى اشارات گسترده اى به آثار سوء عُجب شده است; در حديثى امام صادق(ع) مى فرمايد «خدا مى داند كه (حتى) گناه براى مؤمن از عُجب بهتر است (زيرا گناه، او را به نقايص خود آشنا مى سازد و به درگاه خدا مى رود، توبه مى كند و راه تكامل را مى پويد) و اگر چنين نبود هيچ گاه مؤمن به گناهى آلوده نمى شد» در حديث ديگرى از همان امام(ع) مى خوانيم « كسى كه گرفتار خودپسندى شود هلاك مى شود»
از ديگر آثار سوء عُجب و خودپسندى اين است كه گاه اعمال زشت خود را نيك و صفات رذيله خويش را حسنه مى پندارد و اين بلاى بزرگى براى او مى شود; نه به اصلاح خويشتن مى پردازد و نه از گناهان خود توبه مى كند
اين سخن را با سخنى از رسول اكرم(ص) خاتمه مى دهيم يكى از وصاياى آن حضرت به على(ع) اين بود «سه چيز است كه انسان را هلاك مى كند بخلى كه انسان از آن پيروى كند و هواى نفس كه شخص در برابر آن تسليم گردد و اعجاب به نفس»
منبع کتاب پیام امام